2026 ခုနှစ် စက်တင်ဘာ 15 ရက်နေ့တွင် နော်ဝေရဲများက Telenor Myanmar ကို တစ်ချိန်က လည်ပတ်ခဲ့သည့် ကုမ္ပဏီ၏ နော်ဝေမိခင်ကုမ္ပဏီ Telenor ASA ကို မြန်မာလုပ်ငန်းနှင့်ဆိုင်သော သီးခြားစုံစမ်းမှုနှစ်ခုတွင် စွဲချက်တင်ထားကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။ နော်ဝေ၏ အမျိုးသားရာဇဝတ်မှုစုံစမ်းရေးဌာန Kripos နှင့် ပြည်တွင်းလုံခြုံရေးဌာန PST တို့၏ ပူးတွဲသတင်းထုတ်ပြန်ချက် (2026 ခုနှစ် စက်တင်ဘာ 15 ရက်တွင် ထုတ်ပြန်) အရ Kripos က လူသားမျိုးနွယ်အပေါ် ကျူးလွန်သော ရာဇဝတ်မှုများတွင် ကြံရာပါသည်ဟု သံသယရှိ၍ စုံစမ်းနေပြီး PST က ပိတ်ဆို့အရေးယူမှုဆိုင်ရာ ဥပဒေကို ချိုးဖောက်သည်ဟု သံသယရှိ၍ စုံစမ်းနေသည်။ ထိုနေ့တွင်ပင် Oslo ခရိုင်တရားရုံး၏ အမိန့်များအရ ရဲအရာရှိများက Fornebu ရှိ Telenor ဌာနချုပ်ကို ရှာဖွေခဲ့သည်။
Telenor Myanmar သည် ယနေ့ ATOM ဖြစ်လာပြီး ဤဆိုက်ကို ဖတ်သူများစွာ နေ့စဉ်အသုံးပြုနေသော SIM ကတ်များ၏ မိုဘိုင်းအော်ပရေတာ ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ဤသတင်းသည် နော်ဝေကုမ္ပဏီတစ်ခု၏ ကိစ္စသက်သက်မဟုတ်ဘဲ မြန်မာ Tech သတင်းလည်း ဖြစ်သည်။ ဤဆောင်းပါးတွင် ရဲက ဘာပြောသည်၊ Telenor က ဘာပြန်ပြောသည်၊ အမှုက ဘာကို မပြောသည် ဆိုသည်ကို တစ်ခုချင်း ဖော်ပြမည်။ အမှု၏ အနှစ်သာရဖြစ်သော ဒေတာအမျိုးအစားက ဘာကြောင့် အရေးကြီးသည်၊ ယနေ့ မြန်မာနိုင်ငံတွင် SIM ကတ်သုံးနေသူများအတွက် ဘယ်မေးခွန်းတွေ ပေါ်လာသည်ကိုလည်း ရှင်းပြမည်။ အောက်ပါ အချက်တိုင်းကို ထုတ်ပြန်သည့် ရင်းမြစ်အလိုက် ရည်ညွှန်းထားပြီး တစ်ခုမျှ တရားရုံး၏ ဆုံးဖြတ်ချက် မဟုတ်ပါ။
နော်ဝေရဲက Telenor ကို ဘာအတွက် စွဲချက်တင်ခဲ့သလဲ
စုံစမ်းမှု လမ်းကြောင်း နှစ်ခု ရှိပြီး နှစ်ခုစလုံးတွင် အမည်တပ်ခံရသော ကုမ္ပဏီမှာ Telenor ASA ဖြစ်သည်။
- Kripos (လူသားမျိုးနွယ်အပေါ် ကျူးလွန်သော ရာဇဝတ်မှုများတွင် ကြံရာပါမှု)။ ရဲ၏ထုတ်ပြန်ချက်သည် အာဏာသိမ်းသည့်နေ့ဖြစ်သော 2021 ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီ 1 ရက်မှ Telenor Myanmar Ltd ကို ရောင်းချမှု ပြီးစီးသည့် 2022 ခုနှစ် မတ်လ 25 ရက်အထိ ကာလကို လွှမ်းခြုံသည်။ စစ်ကောင်စီက အရပ်သားအချို့အပေါ် ကျယ်ပြန့်သော အကြမ်းဖက်ချိုးဖောက်မှုများ ကျူးလွန်နေချိန်တွင် မြန်မာလုပ်ငန်းခွဲက ယခင်ဖောက်သည်များ၏ traffic data ကို စစ်ကောင်စီထံ ထပ်ခါတလဲလဲ လွှဲပြောင်းပေးခဲ့သည်ဟု ထုတ်ပြန်ချက်တွင် ဖော်ပြထားသည်။
- PST (ပိတ်ဆို့အရေးယူမှု ချိုးဖောက်မှု)။ PST ၏ အမှုမှာ Telenor Myanmar ကို ရောင်းချသည့်အခါ ပိတ်ဆို့အရေးယူခံထားရသော စောင့်ကြည့်ရေးကိရိယာများ ပါဝင်ခဲ့ပြီး နော်ဝေနိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာနထံမှ ခွင့်ပြုချက် မရယူခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။
သတိပြုရမည့် ကန့်သတ်ချက် နှစ်ချက် ရှိသည်။ ပထမ၊ Telenor ၏ ကိုယ်ပိုင်သတင်းထုတ်ပြန်ချက် (2026 ခုနှစ် စက်တင်ဘာ 15 ရက်) အရ တစ်ဦးတစ်ယောက်မှ စွဲချက်မတင်ခံရသလို စုံစမ်းခံရခြင်းလည်း မရှိပါ။ News in English ကလည်း ထိုနေ့တွင်ပင် တရားစွဲအာဏာပိုင်များကို ကိုးကား၍ တူညီစွာ ဖော်ပြခဲ့သည်။ ယခုအချိန်အထိ အခြားအုပ်စုကုမ္ပဏီများ သို့မဟုတ် ပုဂ္ဂလိကလူပုဂ္ဂိုလ်များ စွဲချက်မတင်ရသေးပါ။ ဒုတိယ၊ ၎င်းသည် စွဲချက်တင်ခြင်းသာ ဖြစ်ပြီး အပြစ်ရှိကြောင်း စီရင်ခြင်း မဟုတ်ပါ။ သတင်းခေါင်းစဉ်များတွင် သုံးသော နော်ဝေစကားလုံး siktet ၏ အဓိပ္ပာယ်မှာ သံသယရှိသူအဖြစ် တရားဝင် သတ်မှတ်ခံရခြင်း ဖြစ်ပြီး လုပ်ငန်းစဉ်၏ အစောပိုင်းအဆင့်သာ ဖြစ်သည်။ တရားရုံးက ဆုံးဖြတ်ချက် မချရသေးပါ။ ကျွန်ုပ်တို့လည်း Telenor ကို အပြစ်ရှိသူဟု မဖော်ပြပါ။
Telenor က ဘာပြောသလဲ၊ တရားစွဲအာဏာပိုင်များက ဘယ်နေရာမှာ ချေပသလဲ
Telenor က ၎င်း၏ ထုတ်ပြန်ချက်တွင် စက်တင်ဘာ 15 ရက်နေ့၌ စုံစမ်းမှုနှင့် စွဲချက်တင်မှုကို အသိပေးခံရကြောင်း၊ ရဲက Fornebu ရှိ ၎င်း၏ အဆောက်အအုံများကို ရှာဖွေခဲ့ကြောင်း၊ စာရွက်စာတမ်းများစွာ လွှဲပြောင်းပေးပြီးဖြစ်ကြောင်းနှင့် အပြည့်အဝ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မည်ဖြစ်ကြောင်း အတည်ပြုခဲ့သည်။ ထို့နောက် အမှု၏ အခြေခံယူဆချက်ကိုလည်း ဆန့်ကျင်ကန့်ကွက်သည်။ မီဒီယာဆက်ဆံရေးဒါရိုက်တာ David Fidjeland ၏ စကားအရ “ကျွန်ုပ်တို့၏ ဝန်ထမ်းများသည် စစ်အာဏာပိုင်များ၏ အမိန့်ကို မလိုက်နာပါက ထောင်ချခံရခြင်း၊ ညှဉ်းပန်းနှိပ်စက်ခံရခြင်း သို့မဟုတ် သေဒဏ်ချခံရခြင်း အန္တရာယ်ကို ရင်ဆိုင်ခဲ့ရသည်။ … ကျွန်ုပ်တို့တွင် အမှန်တကယ် ရွေးချယ်စရာ မရှိဟု တွေ့ရှိခဲ့ပြီး ဝန်ထမ်းများ၏ အသက်ကို အန္တရာယ်ထဲ ထည့်၍ မရဟု ယူဆခဲ့သည်။” ကုမ္ပဏီက ဤအမှုသည် ရှုပ်ထွေးသော အမှုဖြစ်ပြီး ရဲက ယခင်ကလည်း စုံစမ်းခဲ့ဖူးသည်ဟုလည်း ပေါင်းထည့်ပြောခဲ့သည်။
တရားစွဲအာဏာပိုင်များက ထိုအချက်ကို လျစ်လျူမရှုခဲ့ပါ။ သတင်းစာရှင်းလင်းပွဲအကြောင်း NRK ၏ သတင်း (နော်ဝေဘာသာမှ ကျွန်ုပ်တို့ ဘာသာပြန်ထားသဖြင့် စကားလုံးအသုံးအနှုန်းကို NRK ၏ ဖော်ပြချက်ဟု ယူဆပါ) အရ Kripos ၏ ရှေ့နေ Espen Hjelmeland Hanken က အာဏာသိမ်းပြီးနောက် Telenor သည် “အလွန်ခက်ခဲသော အခြေအနေ” တွင် ရှိခဲ့သည်ကို Kripos နှင့် PST နှစ်ဖွဲ့စလုံး မသံသယရှိကြောင်း ပြောခဲ့သည်။ သို့သော် “အလွန်ခက်ခဲသော အခြေအနေများတွင်ပင် ဥပဒေနှင့်အညီ ဆောင်ရွက်နိုင်သည့် ကန့်သတ်ချက်များ ရှိသည်” ဟု ဆိုပြီး ဤမျှ ပြင်းထန်သော အမှုတွင် မလွှဲမရှောင်သာဟူသည့် အကြောင်းပြချက်ကို ကိုးကားရန် လိုအပ်သော စံနှုန်းမှာ “မြင့်မားလိမ့်မည်” ဟု ဆိုသည်။ ထို့ပြင် စွဲချက်တင်ခြင်းသည် ရာဇဝတ်တာဝန်ကို Telenor ASA ကိုယ်တိုင်အပေါ် တင်နိုင်သည့် အကြောင်းရင်းရှိသည်ဟု Kripos မြင်ကြောင်း၊ Telenor Myanmar နှင့် Telenor ASA နှစ်ခုလုံးရှိ အဆင့်ပေါင်းများစွာမှ လူများသည် စစ်ကောင်စီ၏ ဖောက်သည်အချက်အလက် တောင်းဆိုမှုများကို ကိုင်တွယ်ရာတွင် ပါဝင်ခဲ့ဖွယ်ရှိသည်ဟု ယူဆကြောင်းလည်း ပြောခဲ့သည်။
နှစ်ဖက်၏ ရပ်တည်ချက်ကို ပေါင်းကြည့်လျှင် အငြင်းပွားမှု ဘယ်နေရာတွင် ဖြစ်မည်ကို မြင်နိုင်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဝန်ထမ်းများ ခံရသော ဖိအားသည် စိတ်ကူးယဉ်သက်သက်ဟု အများသိအောင် ပြောသူ မရှိပါ။ အငြင်းပွားနေသည်မှာ ထိုဖိအားကြောင့် ပေးအပ်ခဲ့သည့်အရာကို ဥပဒေအရ လွတ်ငြိမ်းချမ်းသာခွင့် ပေးနိုင်သလား ဆိုသည့် အချက်ပင် ဖြစ်သည်။
မက်တာဒေတာသာ ဖြစ်ပါလျက် ဘာကြောင့် အရေးကြီးသလဲ
ရဲ၏ထုတ်ပြန်ချက်တွင် “historical traffic data” (ယခင်က သိမ်းဆည်းထားသော traffic data) ဟု ဖော်ပြသည်။ Tech ကို စိတ်ဝင်စားသူများအတွက် အရေးကြီးသည့်အချက်မှာ ဤစကားရပ်က လက်တွေ့တွင် ဘာကို ဆိုလိုသည်ဆိုသည်ကို ဖြစ်သည်။ NRK ၏ 2025 စုံစမ်းလေ့လာရေးသတင်းနှင့် 2026 ရှင်းလင်းဆောင်းပါးတို့အရ စစ်တပ်၏ တိုက်ရိုက်တောင်းဆိုမှုအရ ဖောက်သည် 1,300 ကျော်အတွက် ပေးအပ်ခဲ့သော ဒေတာတွင် ဖုန်းခေါ်ဆိုမှုမှတ်တမ်း၊ နာမည်၊ လိပ်စာနှင့် နောက်ဆုံးသိရှိရသည့် တည်နေရာတို့ ပါဝင်သည်။ NRK က ၎င်းကို မက်တာဒေတာ (metadata) ဟု ဖော်ပြပြီး NRK စာရင်းပြုစုထားသည့် အချက်များတွင် ဖုန်းခေါ်ဆိုမှု သို့မဟုတ် မက်ဆေ့ချ်များ၏ အကြောင်းအရာ မပါဝင်ပါ။
ထိုကွာခြားချက်ကို စိတ်အေးရသည်ဟု အလွယ်တကူ လွဲမှားနားလည်နိုင်သော်လည်း တကယ်တမ်းမှာ ပြောင်းပြန်နီးပါး ဖြစ်သည်။ ဖုန်းခေါ်ဆိုမှုမှတ်တမ်းက ဘယ်သူက ဘယ်သူ့ကို ဘယ်အချိန်တွင် မည်မျှကြာ ပြောခဲ့သည်ကို ပြသည်။ စာရင်းသွင်းမှတ်တမ်းက ဖုန်းနံပါတ်ကို လူတစ်ဦး၏ နာမည်အစစ်နှင့် နေရပ်လိပ်စာတို့နှင့် ချိတ်ဆက်ပေးသည်။ နောက်ဆုံးသိရှိရသည့် တည်နေရာမှာ ဖုန်းကို နောက်ဆုံး ချိတ်ဆက်ခဲ့သည့် ဆက်သွယ်ရေးတာဝါမှ သိရသည်။ ဤအချက်များကို ပေါင်းလိုက်ပါက ခေါ်ဆိုမှုတစ်ခုကိုမျှ နားမထောင်ဘဲ လူတစ်ဦး၏ အဆက်အသွယ်များနှင့် သွားလာမှုများကို ပုံဖော်နိုင်သည်။ မက်ဆေ့ချ်အက်ပ်များ၏ encryption သည် ဤအရာများကို လုံးဝ မကာကွယ်နိုင်ပါ။ ကွန်ယက်ကို လည်ပတ်နေခြင်းကြောင့်သာ ကွန်ယက်အော်ပရေတာ လက်ထဲတွင် ဤဒေတာ ရှိနေသောကြောင့် ဖြစ်သည်။
NRK က Telenor ၏ ပြည်တွင်းခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာချက်များတွင် ဖောက်သည် 500 နီးပါး ဖမ်းဆီးခံရနိုင်ခြေရှိကြောင်း သတိပေးထားခဲ့ကြောင်းနှင့် ရွေးကောက်ခံ နိုင်ငံရေးသမား Phyo Zeya Thaw (ဖြိုးဇေယျာသော်) ၏ မက်တာဒေတာကို သူ့ကို ရှာဖွေတွေ့ရှိ၍ ဖမ်းဆီးရန် ရက်သတ္တပတ်အနည်းငယ်အလိုမှာသာ ပေးအပ်ခဲ့ပြီး နောက်ပိုင်း သူ သေဒဏ်စီရင်ခံခဲ့ရကြောင်းလည်း ဖော်ပြသည်။ ဤအချက်များသည် NRK ရရှိထားသော စာရွက်စာတမ်းများအပေါ် အခြေခံသည့် တွေ့ရှိချက်များဖြစ်ပြီး ကျွန်ုပ်တို့လည်း ထိုအတိုင်း တင်ပြထားသည်။ Telenor က အထိခိုက်မခံသော အချက်အလက်များ ပေးအပ်ခဲ့ကြောင်း NRK ထံ အတည်ပြုသော်လည်း ရွေးချယ်စရာမရှိခဲ့ဟု ဆိုသည်။ NRK ကလည်း စောင့်ကြည့်ရေးကိရိယာများ မပြင်ဆင်ခဲ့ဟူသော Telenor ၏ ပြောဆိုချက်ကို ဆန့်ကျင်သည့် ပြည်တွင်းစာတစ်စောင်ကို တွေ့ရှိခဲ့သည်ဟု ဆိုသည်။ သို့သော် Telenor ကမူ ၎င်း၏ တရားဝင် ကြားဖြတ်နားထောင်ရေး (lawful interception) ကိရိယာကို ကုမ္ပဏီကိုယ်တိုင် တစ်ခါမျှ အသက်သွင်းခဲ့ခြင်း မရှိဟု အမြဲ ခိုင်မာစွာ ပြောဆိုလာခဲ့သည်။
လူဘယ်လောက် ထိခိုက်ခဲ့သလဲ၊ ကွဲပြားသော ကိန်းဂဏန်း သုံးခု
သတင်းများတွင် ရောနှောမထားသင့်သော ကိန်းဂဏန်း အနည်းငယ် ပါဝင်သည်။
- ဖောက်သည် 1,300 ကျော်: စစ်တပ်၏ တိုက်ရိုက်တောင်းဆိုမှုအရ မက်တာဒေတာ ပေးအပ်ခဲ့သည်ဟု NRK ရေတွက်တွေ့ရှိသည့် လူဦးရေ။
- လူ 18 သန်းကျော်: The Record က ဖော်ပြသည့် လူ့အခွင့်အရေးကျွမ်းကျင်သူများ၏ ပြောဆိုချက်ဖြစ်ပြီး ရောင်းချမှုကြောင့် ဝယ်ယူသူထံသို့ ထိုလူဦးရေမျှ၏ ယခင်ဖုန်းခေါ်ဆိုမှုဒေတာ ရောက်ရှိသွားသည်ဟု ဆိုသည်။ ၎င်းသည် ရဲ၏ တွေ့ရှိချက် မဟုတ်ပါ။
- တရားစွဲသူ 1,200 ခန့်: The Record အရ ဒေတာကို စစ်တပ်နှင့် မျှဝေခံရသည်ဟု စွပ်စွဲထားသူ 1,200 ဦးကိုယ်စား ဧပြီလတွင် အုပ်စုလိုက် တရားစွဲဆိုမှု (class action) တစ်ခု တင်သွင်းခဲ့သည်။ DatacenterDynamics ကလည်း ထိုအုပ်စုလိုက်တရားစွဲမှုကို ဖော်ပြပြီး ဆွီဒင်အခြေစိုက် အမြတ်မယူအဖွဲ့ Justice and Accountability Initiative ၏ ထုတ်ပြန်ချက်ကို ကိုးကားသော်လည်း တရားစွဲသူအရေအတွက်ကိုမူ မဖော်ပြပါ။ သတင်းနှစ်ခုစလုံးတွင် မည်သည့်အဖွဲ့အစည်းက တင်သွင်းသည်ဆိုသည်ကို ပြောနိုင်လောက်အောင် ရှင်းလင်းမှု မရှိသဖြင့် ကျွန်ုပ်တို့ အမည်မဖော်ပြပါ။ ၎င်းနှင့် သီးခြားအနေဖြင့် Al Jazeera က 2025 ခုနှစ် အောက်တိုဘာတွင် ဖော်ပြခဲ့သည့်အတိုင်း နယ်သာလန်အခြေစိုက် SOMO အုပ်စု၏ ထောက်ခံမှုရသည့် အရပ်ဘက်လူ့အဖွဲ့အစည်း မဟာမိတ်တစ်ခုက Telenor ထံ တရားစွဲဆိုမည့် ရည်ရွယ်ချက်ကို အသိပေးစာ ပေးပို့ခဲ့သည်။ ၎င်းတို့၏ ရှေ့နေက Telenor သည် “လုပ်ငန်းကို မရောင်းမီ အထိခိုက်မခံသော ဒေတာအားလုံးကို ဖျက်ပစ်သင့်သည်” ဟု ဆိုခဲ့ပြီး Telenor က “ကြောက်စရာကောင်း၍ ဝမ်းနည်းဖွယ်ကောင်းသော အခြေအနေ” ဖြစ်ခဲ့ကာ “ကောင်းသော ရွေးချယ်စရာ မရှိခဲ့” ဟု ပြန်ဖြေခဲ့သည်။
1,300 နှင့် 18 သန်းအကြား ကွာဟချက်သည် ဤအမှု၏ အနှစ်ချုပ်ပင် ဖြစ်သည်။ ကိန်းဂဏန်းတစ်ခုက တိကျသော တောင်းဆိုမှုများအရ တိကျစွာ ပေးအပ်ခဲ့မှုများအကြောင်း ဖြစ်သည်။ အခြားတစ်ခုက ဖောက်သည်ဒေတာဘေ့စ်တစ်ခုလုံးသည် ပိုင်ရှင်သစ်အတွက် ဘာတွေ ပေးစွမ်းနိုင်သလဲ ဆိုသည့်အကြောင်း ဖြစ်သည်။ ရဲ၏ထုတ်ပြန်ချက် စကားလုံးအတိုင်း စွဲချက်မှာ ယခင် traffic data ကို ထပ်ခါတလဲလဲ ပေးအပ်ခဲ့မှုအကြောင်း ဖြစ်ပြီး 18 သန်းဟူသော ကိန်းဂဏန်းပေါ်တွင် အခြေမခံပါ။
2022 ခုနှစ် ရောင်းချမှုက ဘယ်လိုပတ်သက်သလဲ၊ ကျွန်ုပ်တို့ ထိုစဉ်က ဘာရေးခဲ့သလဲ
Telenor သည် မြန်မာလုပ်ငန်းကို လက်ဘနွန်နိုင်ငံ၏ M1 Group သို့ ရောင်းချခဲ့သည်။ DatacenterDynamics က ရောင်းဈေးကို US$105 million ဟု ဖော်ပြသည်။ ဤကိန်းဂဏန်းမှာ ဒုတိယလက်ရင်းမြစ်သတင်းများမှသာ ရရှိထားခြင်းဖြစ်ပြီး မူလစာရွက်စာတမ်းနှင့် ကျွန်ုပ်တို့ မတိုက်ဆိုင်စစ်ဆေးနိုင်ခဲ့ပါ။ The Record အရ ထို့နောက် M1 က ရာခိုင်နှုန်း 80 ကို စစ်ကောင်စီ၏ မဟာမိတ်များ ဦးဆောင်သော ကုမ္ပဏီ Shwe Byain Phyu (Eleven Media ၏ ဖော်ပြပုံမှာ Shwe Byine Phyu) သို့ ရောင်းချခဲ့သည်။ လုပ်ငန်းကို 2022 ခုနှစ် ဇွန်လတွင် ATOM ဟု အမည်ပြောင်းခဲ့ပြီး ဤအပြောင်းအလဲကို ကျွန်ုပ်တို့ ဩဂုတ်လက အပတ်စဉ်ကော်လံ တွင် ဖော်ပြခဲ့သည်။
ကျွန်ုပ်တို့ကိုယ်တိုင်၏ မှတ်တမ်းကိုလည်း ရိုးရိုးသားသား ပြောရမည်။ ရောင်းချမှုကို ကြေညာစဉ်က ကျွန်ုပ်တို့သည် 2021 ခုနှစ် ဇူလိုင် 12 ရက်တွင် ထုတ်ဝေခဲ့သော ဆောင်းပါး တွင် ပိုင်ရှင်ပြောင်းလဲမှု သာမန်ကိစ္စတစ်ခုအဖြစ် ဖော်ပြခဲ့သည်။ ထိုသို့ဖော်ပြရာတွင် ဝယ်ယူသူက စည်းမျဉ်းစည်းကမ်းဆိုင်ရာ ခွင့်ပြုချက်နှင့်အညီ လိုင်စင်များ၊ spectrum၊ စာချုပ်များ၊ ဝန်ထမ်းများနှင့် ဖောက်သည်များကို ရယူမည်ဟု ဆိုခဲ့သည်။ ထိုဖော်ပြချက်သည် မှန်ကန်ခဲ့ပြီး ကြေညာချက်တွင် ဆိုထားသည့်အတိုင်း ဖြစ်သည်။ ကျွန်ုပ်တို့၏ ဆောင်းပါးတွင် ဖောက်သည်များ “will be retained” (ဆက်လက်ရှိနေမည်) ဟုလည်း ဖော်ပြခဲ့ပြီး ထိုစကားရပ်သည် ထိုစဉ်က ပုံမှန်အတိုင်းသာ ကြားရသည်။ တရားစွဲသူများက ယခု ရောင်းချမှုကြောင့် စစ်တပ်သည် ဖောက်သည်ဒေတာကို “ကန့်သတ်မဲ့ ဝင်ရောက်သုံးစွဲခွင့်” (unfettered access) ရသွားသည်ဟု ဆိုကြသည် (Al Jazeera၊ 2025 ခုနှစ် အောက်တိုဘာ)။ ကျွန်ုပ်တို့၏ ကြေညာချက်က ဒေတာအကြောင်း တစ်စုံတစ်ရာ ပြောခဲ့သည်ဟု ကျွန်ုပ်တို့ မဆိုလိုပါ။ အချက်မှာ ဖောက်သည်အုပ်စုတစ်ခုအတွက် “ဖောက်သည်များ ဝယ်ယူသူထံ ပြောင်းသွားသည်” နှင့် “ဖောက်သည်မှတ်တမ်းများ ဝယ်ယူသူထံ ပြောင်းသွားသည်” တို့သည် အဖြစ်မှန်တစ်ခုတည်း ဖြစ်နိုင်သည်။ ပိုင်ရှင်ပြောင်းမှုကြေညာချက်လို ပုံမှန်ကိစ္စလေးဟု ကြားရသည့် ကြေညာချက်တွင်ပင် နှစ်များစွာကြာမှသာ ပေါ်လာမည့် ဒေတာဆိုင်ရာ အကျိုးဆက်များ ပါဝင်နေနိုင်သည်။
ဤအမှုက ယနေ့ ATOM အကြောင်း ဘာကို မပြောသလဲ
အမည်များ ရောထွေးလွယ်သဖြင့် ဤအချက်ကို ရှင်းရှင်းပြောရမည်။ စွဲချက်များသည် နော်ဝေမိခင်ကုမ္ပဏီ Telenor ASA ၏ အပြုအမူနှင့် သက်ဆိုင်သည်။ Kripos ၏ စွဲချက်သည် 2021 ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီမှ 2022 ခုနှစ် မတ်လအထိ ကာလကို လွှမ်းခြုံပြီး PST ၏ စွဲချက်မှာ 2022 ခုနှစ် ရောင်းချမှုကိုယ်တိုင်နှင့် ဆိုင်သည်။ နှစ်ခုစလုံး ATOM ၏ လက်ရှိ လုပ်ဆောင်ချက်များနှင့် မသက်ဆိုင်ပါ။ ATOM အုပ်စုဝင် ကုမ္ပဏီ၊ အမှုဆောင်အရာရှိ သို့မဟုတ် လက်ရှိပိုင်ရှင် မည်သူမျှ စွဲချက်မတင်ခံရပါ။ Telenor က တစ်ဦးတစ်ယောက်မျှ စွဲချက်မတင်ရ၊ စုံစမ်းခံရခြင်း မရှိဟု ဆိုပြီး တရားစွဲအာဏာပိုင်များကလည်း သတင်းစာရှင်းလင်းပွဲတွင် အခြားအုပ်စုကုမ္ပဏီများ သို့မဟုတ် ပုဂ္ဂလိကလူပုဂ္ဂိုလ်များ ယခုအချိန်အထိ စွဲချက်မတင်ရသေးကြောင်း ပြောခဲ့သည်။ 2026 ခုနှစ် စက်တင်ဘာ 21 ရက်အထိ ဤအမှုနှင့်ပတ်သက်၍ ATOM သို့မဟုတ် မြန်မာအာဏာပိုင်များထံမှ ထုတ်ပြန်ချက် မည်သည့်တစ်ခုမျှ ကျွန်ုပ်တို့ မတွေ့ရှိခဲ့ပါ။
ATOM ကို ယခု မည်သူပိုင်သည်ဆိုသည်ကို သတင်းများက ကွဲပြားစွာ ဖော်ပြနေပြီး ဤနေရာတွင် ကျွန်ုပ်တို့ ဖြေရှင်းမပေးပါ။ The Record ကဲ့သို့ 2026 အမှုကို ဖော်ပြသော သတင်းများတွင် Shwe Byain Phyu က ရာခိုင်နှုန်း 80 ရယူခဲ့သည့် 2022 ခုနှစ်၏ ပိုင်ဆိုင်မှုကွင်းဆက်ကို ဖော်ပြထားသည်။ Eleven Media အရ ATOM ကိုယ်တိုင်က 2024 ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီတွင် ထိုအုပ်စုအပေါ် အမေရိကန်ပိတ်ဆို့အရေးယူမှုများ ချမှတ်ပြီးနောက် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုကို ပယ်ဖျက်ခဲ့ကြောင်း၊ ရှယ်ယာများကို Myancom Holding Ltd သို့ လွှဲပြောင်းခဲ့ကြောင်းနှင့် Shwe Byine Phyu နှင့် ဆက်စပ်သော ဒါရိုက်တာ သုံးဦး နုတ်ထွက်ခဲ့ကြောင်း ပြောခဲ့သည်။ ၎င်းမှာ ATOM ကိုယ်တိုင်၏ ရှင်းလင်းချက်ဖြစ်ပြီး ကျွန်ုပ်တို့ သီးခြား မစစ်ဆေးရသေးပါ။ ကျွန်ုပ်တို့ ဖတ်ရှုခဲ့သည့် သတင်းများတွင် ဤဖော်ပြချက်နှစ်ခုကို ညှိနှိုင်း ရှင်းလင်းထားသည့် သတင်း မတွေ့ရသေးပါ။
ယနေ့ သင့်ဖုန်းထဲက SIM ကတ်လည်း ထိုအန္တရာယ်မျိုး ရင်ဆိုင်နေရသလား
ဤအမှုမှ အဖြေထုတ်၍ မရနိုင်ပါ၊ အဖြေရှိသယောင် ပြောလိုခြင်းလည်း မရှိပါ။ ကျွန်ုပ်တို့ လုပ်နိုင်သည်မှာ 2021 နောက်ပိုင်း ဘာတွေ ပြောင်းလဲလာသည်ကို ဖြေမရသေးသော မေးခွန်းအဖြစ် ထောက်ပြခြင်းသာ ဖြစ်သည်။ မကြာသေးမီ လများတွင် လူတစ်ဦးကို ကိရိယာနှင့် နံပါတ်တို့ချိတ်ဆက်ပေးသည့် အခြေခံအဆောက်အအုံ နှစ်ခုကို ကျွန်ုပ်တို့ ဖော်ပြခဲ့သည်။ IMEI ဖြင့် ဖုန်းကိရိယာများကို ချိတ်ဆက်သော CEIR ဖုန်းမှတ်ပုံတင်စနစ် နှင့် SIM၊ ဘဏ်စာရင်းနှင့် ပတ်စပို့တို့ကို ချိတ်ဆက်ပေးသည့် gateway ဖြစ်သော UID ဒစ်ဂျစ်တယ် ID ပိုင်လော့ တို့ ဖြစ်သည်။ ကျွန်ုပ်တို့၏ ယူဆချက်မှာ မြန်မာ SIM တစ်ခုကို ဝန်းရံထားသော ကိုယ်ရေးအချက်အလက်နှင့် မှတ်ပုံတင်အလွှာသည် အမည်နှင့် ဖုန်းနံပါတ် ဆုံသည့် အဓိကနေရာမှာ Telenor Myanmar ၏ မှတ်တမ်းများသာ ဖြစ်ခဲ့သော 2021 ခုနှစ်ထက် အတော်များများ ပိုထူထပ်လာသည် ဆိုသည်ပင်။
ဤသည်မှာ မည်သည့်အော်ပရေတာ သို့မဟုတ် အဖွဲ့အစည်းကိုမျှ စွပ်စွဲခြင်း မဟုတ်ပါ။ စာရင်းသွင်းထားသူ မည်သူမဆို မေးပိုင်ခွင့်ရှိသော မေးခွန်းအစုတစ်ခုဖြစ်ပြီး နော်ဝေအမှုက ထိုမေးခွန်းများကို ဆက်လက်ရွှေ့ဆိုင်းရန် ပိုခက်ခဲစေခဲ့သည်။
- စာရင်းသွင်းထားသူနှင့်ပတ်သက်၍ ဘာတွေကို မှတ်တမ်းတင်ထားသလဲ၊ မည်မျှကြာ သိမ်းထားသလဲ။
- အော်ပရေတာထံမှ ထိုအချက်အလက်ကို မည်သူက ဘယ်စည်းမျဉ်းအရ တောင်းခံနိုင်သလဲ၊ ထိုတောင်းဆိုမှုများ၏ မှတ်တမ်းတစ်ခုခု ရှိသလား။
- လုပ်ငန်းတစ်ခု ပိုင်ရှင်ပြောင်းသွားသောအခါ ယခင်မှတ်တမ်းများ ဘာဖြစ်သွားသလဲ၊ ဖောက်သည်များ သိနိုင်ပါသလား။
မြန်မာနိုင်ငံရှိ အော်ပရေတာများအတွက် ဒေတာသိမ်းဆည်းရန် တာဝန်ဝတ္တရားတစ်ခုခုကို ကျွန်ုပ်တို့ မစစ်ဆေးရသေးသဖြင့် လက်ရှိစည်းမျဉ်းများက ဘာကို တောင်းဆိုသည်ဟု မပြောပါ။ အရေးကြီးသည်မှာ အထက်ပါမေးခွန်းများ၏ အဖြေများကို သာမန်စာရင်းသွင်းသူတစ်ဦး ကိုယ်တိုင်စစ်ကြည့်နိုင်သည့် ပုံစံဖြင့် ထုတ်ပြန်မထားခြင်း ဖြစ်သည်။
အချိန်ဇယားက ဘာသင်ပေးသလဲ
အငြင်းပွားနေသော ဖြစ်စဉ်များသည် 2021 နှင့် 2022 ခုနှစ်များတွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ NRK အရ 2023 ခုနှစ်တွင် နော်ဝေနိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာနက တင်ခဲ့သော ပထမဆုံး ပိတ်ဆို့အရေးယူမှုတိုင်ကြားချက်ကို PST က နောက်ပိုင်း “သက်သေအထောက်အထားအခြေအနေအရ” ရပ်ဆိုင်းလိုက်သည်။ Justice For Myanmar နှင့် ICJ Norway တို့ကမူ 2024 ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ 19 ရက်တွင် တိုင်ကြားခဲ့ရာ စုံစမ်းမှုမပြုဘဲ ပယ်ချခံခဲ့ရသည်ဟု ဆိုသည်။ ထို့နောက် 2025 ခုနှစ် အောက်တိုဘာ 10 ရက်တွင် ပိုမြင့်သော တရားစွဲအာဏာပိုင်ထံ ထပ်မံတိုင်ကြားပြီး လူသားမျိုးနွယ်အပေါ် ကျူးလွန်သော ရာဇဝတ်မှုများကို ကူညီအားပေးမှုအထိ တိုးချဲ့ခဲ့သည်ဟုလည်း ဆိုသည် (၎င်းတို့၏ 2026 ခုနှစ် စက်တင်ဘာ 16 ရက် သတင်းထုတ်ပြန်ချက်။ ၎င်းတို့သည် တိုင်ကြားသူများဖြစ်ပြီး အကျိုးဆိုင်သူ ဖြစ်သည်။ DVB ကလည်း တူညီသော လများကို ဖော်ပြသည်)။ အများသိရသည့် အသေးစိတ်များမှာ NRK ၏ 2025 စာရွက်စာတမ်းများမှတစ်ဆင့် အများအားဖြင့် ထွက်ပေါ်လာခဲ့သည်။ စွဲချက်တင်မှုမှာ ရောင်းချမှု ပြီးစီးပြီး လေးနှစ်ခွဲခန့်အကြာ 2026 ခုနှစ် စက်တင်ဘာတွင် ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။
စာရင်းသွင်းထားသူများအတွက် သင်ခန်းစာမှာ နှောင့်နှေးမှုပင် ဖြစ်သည်။ ဖိအားအောက်တွင် အလျင်စလို ချမှတ်ခဲ့သော ဒေတာဆိုင်ရာ ဆုံးဖြတ်ချက်များကို နှစ်ပေါင်းများစွာ ကြာမှသာ စစ်ဆေးကြပြီး ထိုအချိန်ရောက်လျှင် ထိခိုက်ခံရသူများက ပြန်လည်ပြင်ဆင်ရန် လမ်းမရှိတော့ပါ။
ကျွန်ုပ်တို့ ဆက်လက် စောင့်ကြည့်မည့်အချက်များ
ဤဆောင်းပါးကို နောက်ပိုင်း ပြန်စစ်နိုင်စေရန် ကျွန်ုပ်တို့ ဆက်လက်ကြည့်မည့် တိကျသောအချက်များမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။
- Telenor ASA သို့မဟုတ် ၎င်း၏ ယခင်မြန်မာလုပ်ငန်းခွဲရှိ တစ်ဦးတစ်ယောက် စွဲချက်တရားဝင်တင်ခံရခြင်း သို့မဟုတ် သံသယရှိသူအဖြစ် အမည်တပ်ခံရခြင်း ရှိမရှိ။ စက်တင်ဘာ 15 ရက်အထိ တရားစွဲအာဏာပိုင်များက မည်သူမျှ မရှိသေးဟု ပြောခဲ့သည်။
- ATOM သို့မဟုတ် ၎င်း၏ ပိုင်ရှင်တစ်ဦးဦးက ဤအမှုနှင့်ပတ်သက်၍ အများပြည်သူသို့ ထုတ်ပြန်ချက်ထုတ်ခြင်း ရှိမရှိ။ စက်တင်ဘာ 21 ရက်အထိ ကျွန်ုပ်တို့ မတွေ့ရှိပါ။
- လူ 1,200 ခန့်ကိုယ်စား တင်သွင်းထားသည်ဟု သတင်းရသည့် အရပ်ဘက်အုပ်စုလိုက် တရားစွဲဆိုမှု ဆက်လက်ရှေ့ဆက်မည်၊ Telenor ၏ “ရွေးချယ်စရာ အမှန်တကယ် မရှိ” ဟူသော ချေပချက်ကို တရားရုံးက မည်သို့ သုံးသပ်မည်ဆိုသည်။
- နော်ဝေလုပ်ငန်းစဉ်က ဘာကို၊ ဘယ်သူ့ကို၊ ဘယ်တောင်းဆိုမှုအရ ပေးအပ်ခဲ့သည်ဆိုသည့် အများပြည်သူသိနိုင်သော ရှင်းလင်းချက်ကို ထုတ်ပြန်၍ အထက်ပါ ကိန်းဂဏန်းများကို အတည်ပြုခြင်း သို့မဟုတ် ပြင်ဆင်ခြင်း ရှိမရှိ။
မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ
Telenor သည် လူသားမျိုးနွယ်အပေါ် ကျူးလွန်သော ရာဇဝတ်မှုများတွင် အပြစ်ရှိသလား
တရားရုံးက ထိုသို့ မဆိုရသေးပါ။ နော်ဝေရဲက Telenor ASA ကို စွဲချက်တင်ခဲ့ခြင်းမှာ ရာဇဝတ်တာဝန်ရှိနိုင်ခြေကို ဆက်လက်စုံစမ်းရန် အကြောင်းရင်းရှိသည်ဟု တရားစွဲအာဏာပိုင်များ မြင်ကြောင်း ဆိုလိုသည်။ Telenor က မှားယွင်းမှုမရှိဟု ကန့်ကွက်ပြီး ဝန်ထမ်းများသည် ထောင်ချခံရခြင်း၊ ညှဉ်းပန်းနှိပ်စက်ခံရခြင်း သို့မဟုတ် သေဒဏ်ချခံရခြင်းတို့ကို ခြိမ်းခြောက်ခံရသဖြင့် အမှန်တကယ် ရွေးချယ်စရာ မရှိခဲ့ဟု ဆိုသည်။ တရားစွဲအာဏာပိုင်များက Telenor သည် အလွန်ခက်ခဲသော အခြေအနေတွင် ရှိခဲ့သည်ကို လက်ခံပါသော်လည်း ထိုကဲ့သို့ အမှုတွင် မလွှဲမရှောင်သာဟူသည့် ချေပချက်အတွက် စံနှုန်း မြင့်မားလိမ့်မည်ဟု ပြောခဲ့သည်။
ATOM ကို စုံစမ်းနေသလား
ကျွန်ုပ်တို့ တွေ့ရှိသမျှ မဟုတ်ပါ။ စွဲချက်တွင် Telenor ASA ကိုသာ အမည်တပ်ထားသည်။ Telenor က တစ်ဦးတစ်ယောက်မျှ စွဲချက်မတင်ရ၊ စုံစမ်းခံရခြင်း မရှိဟု ဆိုပြီး တရားစွဲအာဏာပိုင်များက အခြားအုပ်စုကုမ္ပဏီများ သို့မဟုတ် ပုဂ္ဂလိကလူပုဂ္ဂိုလ်များ ယခုအချိန်အထိ စွဲချက်မတင်ရသေးကြောင်း ပြောခဲ့သည်။ Kripos ၏ စွဲချက်သည် 2021 ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီမှ 2022 ခုနှစ် မတ်လအထိ ကာလကို လွှမ်းခြုံပြီး PST ၏ စွဲချက်မှာ 2022 ခုနှစ် ရောင်းချမှုကိုယ်တိုင်နှင့် ဆိုင်သည်။ နှစ်ခုစလုံး လုပ်ငန်းက ATOM မဖြစ်မီ ကာလများ ဖြစ်သည်။
Telenor Myanmar က စစ်တပ်ထံ ဘာဒေတာ ပေးအပ်ခဲ့သည်ဟု စွပ်စွဲထားသလဲ
ရဲက ၎င်းကို ယခင်ဖောက်သည်များ၏ traffic data ဟု ဖော်ပြသည်။ NRK ၏ သတင်းအရ ဖောက်သည် 1,300 ကျော်အတွက် ဖုန်းခေါ်ဆိုမှုမှတ်တမ်း၊ နာမည်၊ လိပ်စာနှင့် နောက်ဆုံးသိရှိရသည့် တည်နေရာတို့ ပါဝင်သည်။ NRK စာရင်းပြုစုထားသည့် အချက်များတွင် ဖုန်းခေါ်ဆိုမှု သို့မဟုတ် မက်ဆေ့ချ်များ၏ အကြောင်းအရာ မပါဝင်ပါ။ Telenor က အထိခိုက်မခံသော အချက်အလက်များ ပေးအပ်ခဲ့ကြောင်း NRK ထံ အတည်ပြုခဲ့သည်။
လူ 18 သန်း၏ ဒေတာ ပေးအပ်ခဲ့သလား
ထိုကိန်းဂဏန်းမှာ ရောင်းချမှုက ဝယ်ယူသူထံ ဘာကို လွှဲပြောင်းပေးခဲ့သည်ဆိုသည့်အပေါ် The Record က ဖော်ပြသည့် လူ့အခွင့်အရေးကျွမ်းကျင်သူများ၏ ပြောဆိုချက် ဖြစ်သည်။ ရဲ၏ တွေ့ရှိချက် မဟုတ်ပါ၊ သီးခြားစွဲချက်၏ အခြေခံလည်း မဟုတ်ပါ။ တိုက်ရိုက် ပေးအပ်မှုများအတွက် NRK ၏ မှတ်တမ်းတင်ထားသော ကိန်းဂဏန်းမှာ ဖောက်သည် 1,300 ကျော် ဖြစ်သည်။
ဤအမှုက ကျွန်ုပ်၏ SIM ကတ်ကို ယနေ့ သက်ရောက်သလား
စွဲချက်များသည် 2021 နှင့် 2022 ခုနှစ်များအကြောင်းဖြစ်ပြီး မည်သည့်အော်ပရေတာ၏ လက်ရှိအလေ့အထကိုမျှ မဖော်ပြပါ။ သို့သော် ဘာတွေကို မှတ်တမ်းတင်ထားသလဲ၊ မည်သူက တောင်းဆိုနိုင်သလဲ ဆိုသည့် မေးခွန်းကို ကျိုးကြောင်းဆီလျော်စွာ ပေါ်ပေါက်စေသည်။ လက်ရှိ ဒေတာသိမ်းဆည်းမှုစည်းမျဉ်းတစ်ခုကိုမျှ ကျွန်ုပ်တို့ မစစ်ဆေးရသေးသဖြင့် အဖြေကို သိသည်ဟု မဆိုပါ။
အတိုချုပ်
နော်ဝေက Telenor ASA ကို ၎င်း၏ မြန်မာလုပ်ငန်းနှင့်ဆိုင်သော စုံစမ်းမှုနှစ်ခုတွင် စွဲချက်တင်ခဲ့သည်။ လူသားမျိုးနွယ်အပေါ် ကျူးလွန်သော ရာဇဝတ်မှုများတွင် ကြံရာပါသည်ဟု သံသယရှိမှုနှင့် ပိတ်ဆို့အရေးယူမှု ချိုးဖောက်သည်ဟု သံသယရှိမှုတို့ ဖြစ်သည်။ Telenor က ရွေးချယ်စရာ အမှန်တကယ် မရှိခဲ့ဟု ဆိုပြီး တရားစွဲအာဏာပိုင်များက ဖိအားသည် ပြင်းထန်ခဲ့သည်ကို လက်ခံသော်လည်း မလွှဲမရှောင်သာဟူသည့် ချေပချက်အတွက် ဥပဒေစံနှုန်း မြင့်မားသည်ဟု ဆိုသည်။ အမှုသည် အစောပိုင်းအဆင့်တွင် ရှိပြီး တစ်ဦးတစ်ယောက်မျှ စွဲချက်မတင်ရသေးသလို ဆုံးဖြတ်ချက်လည်း မချရသေးပါ။ မြန်မာစာဖတ်သူများအတွက် ဤအမှု၏ ရေရှည်တန်ဖိုးမှာ စီရင်ချက်ထက် ဒေတာနှင့်သာ ပိုသက်ဆိုင်သည်။ မက်တာဒေတာသာဖြင့် လုံလောက်ခဲ့သည်၊ ရိုးရိုးလေးကြားရသော ရောင်းချမှုတစ်ခုက ထိုဒေတာကို ရွှေ့ပြောင်းနိုင်သည်၊ SIM တစ်ခုကို ဝန်းရံထားသော မှတ်ပုံတင်စနစ်များမှာလည်း 2021 ခုနှစ်ထက် ပိုထူထပ်လာသည်။ လုပ်ငန်းစဉ် ရှေ့ဆက်လာသည်နှင့်အမျှ အထက်ပါ စောင့်ကြည့်မည့်အချက် လေးချက်သို့ ကျွန်ုပ်တို့ ပြန်လာမည်။
ရင်းမြစ်များ (အားလုံးကို 2026 ခုနှစ် စက်တင်ဘာ 21 ရက်တွင် ဝင်ရောက်ကြည့်ရှုခဲ့သည်၊ ထုတ်ဝေရက်များကို အတည်ပြုပြီး):
Kripos/PST press release, politiet.no, 2026 ခုနှစ် စက်တင်ဘာ 15 ရက်: https://www.politiet.no/nyheter-og-presse/kripos/nyhet/2026-09-15/pressemelding
Telenor Group press release, 2026 ခုနှစ် စက်တင်ဘာ 15 ရက်: https://www.telenor.com/media/newsroom/press-releases/investigation-and-charges-in-the-myanmar-case/
NRK, 2026 ခုနှစ် စက်တင်ဘာ 15 ရက် (စက်တင်ဘာ 16 ရက်တွင် ပြင်ဆင်): https://www.nrk.no/artikkel/myanmar-saken-telenor-siktet-for-medvirkning-til-forbrytelse-mot-menneskeheten-1527869
The Record, 2026 ခုနှစ် စက်တင်ဘာ 15 ရက်: https://therecord.media/norway-investigations-telenor-telecom-myanmar-regime
News in English, 2026 ခုနှစ် စက်တင်ဘာ 15 ရက်: https://www.newsinenglish.no/2026/09/15/authorities-raid-telenor-offices/
DatacenterDynamics, 2026 ခုနှစ် စက်တင်ဘာ 15 ရက်: https://www.datacenterdynamics.com/en/news/telenor-under-investigation-over-former-myanmar-unit-amid-suspected-sanctions-breaches/
DVB English, 2026 ခုနှစ် စက်တင်ဘာ 16 ရက်: https://english.dvb.no/norwegian-police-charge-telenor-over-sanctions-violations-and-complicity-in-crimes-against-humanity-in-myanmar/
Justice For Myanmar and ICJ Norway press release (တိုင်ကြားသူများ), 2026 ခုနှစ် စက်တင်ဘာ 16 ရက်: https://www.justiceformyanmar.org/press-releases/justice-for-myanmar-and-icj-norway-welcome-charges-against-telenor-asa-for-complicity-in-crimes-against-humanity-and-sanctions-breaches
Eleven Media, 2024 ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီ 10 ရက် (ATOM ၏ ကိုယ်ပိုင်ထုတ်ပြန်ချက်): https://elevenmyanmar.com/news/atom-scraps-investment-plans-with-shwe-byine-phyu-group
Al Jazeera, 2025 ခုနှစ် အောက်တိုဘာ 7 ရက်: https://www.aljazeera.com/news/2025/10/7/myanmar-activists-to-sue-norways-telenor-for-handing-data-to-military
Myanmar Tech Press, 2021 ခုနှစ် ဇူလိုင် 12 ရက်: https://en.myanmartechpress.com/telenor-and-m1/
Myanmar Tech Press, CEIR ဖုန်းမှတ်ပုံတင်: https://en.myanmartechpress.com/myanmar-ceir-phone-registration/
Myanmar Tech Press, UID ဒစ်ဂျစ်တယ် ID ပိုင်လော့: https://en.myanmartechpress.com/myanmar-uid-digital-id-pilot/
Myanmar Tech Press, အပတ်စဉ်ကော်လံ: https://en.myanmartechpress.com/this-week-in-myanmar-tech-a-5g-deadline-a-sanctioned-vendor-and-a-nine-year-wait/
နော်ဝေဘာသာရင်းမြစ်များမှ ကိုးကားချက်များကို ကျွန်ုပ်တို့ကိုယ်တိုင် ဘာသာပြန်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။ ဖောက်သည် 1,300 ကျော်၊ အန္တရာယ်ရှိသူ 500 ခန့်၊ လူ 18 သန်း ဟူသော ကိန်းဂဏန်းများသည် NRK ၏ တွေ့ရှိချက်များနှင့် လူ့အခွင့်အရေးကျွမ်းကျင်သူများ၏ ပြောဆိုချက်များ ဖြစ်ပြီး တရားရုံး၏ တွေ့ရှိချက်များ မဟုတ်ပါ။ US$105 million ရောင်းဈေးမှာ ဒုတိယလက်ရင်းမြစ်သတင်းများမှသာ ရရှိထားသည်။