အွန်လိုင်းမှ ရွှေရောင်းဝယ်ခြင်းအတွက် အီလက်ထရောနစ်ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေး (e-commerce) မှတ်ပုံတင်လက်မှတ် ထုတ်ပေးခြင်း မရှိဟု မြန်မာနိုင်ငံ ကုန်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာနက ပြောကြားခဲ့သည်။ နိုင်ငံပိုင်သတင်းစာ Global New Light of Myanmar (GNLM) က ၂၀၂၆ ခုနှစ် အောက်တိုဘာ ၈ ရက်တွင် ဖော်ပြသည့် သတင်းအရ ဤထုတ်ပြန်ချက်သည် ရွှေ၊ ရွှေထည်ရတနာများနှင့် ရွှေဖြင့်ပြုလုပ်သော အနုပညာလက်ရာများ၊ ဆင်ယင်ပစ္စည်းများ ပါဝင်ပြီး အကြောင်းရင်းအဖြစ် “ဈေးကစားမှု ဖြစ်နိုင်ခြေ” နှင့် “ဈေးကွက်မတည်ငြိမ်မှုကို ကာကွယ်ရန်” ကို ဖော်ပြထားသည်။ နောက်တစ်ရက်၊ အောက်တိုဘာ ၉ ရက်တွင် The Irrawaddy က ပိုမိုတင်းကျပ်သော ပုံရိပ်ကို ဖော်ပြခဲ့သည်။ ကုန်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာနသည် သက်တမ်းကုန်သွားသော ခွင့်ပြုချက်များကို ဆက်လက်သက်တမ်းတိုးပေးခြင်း မပြုတော့ဘဲ၊ အောက်တိုဘာလကုန်တွင် အရေးယူမှု စတင်မည်ဟု မျှော်လင့်ရကြောင်း ဖော်ပြသည်။ သတင်းနှစ်ခုသည် တူညီသော ဆုံးဖြတ်ချက်ကို မတူညီသော စကားလုံးများဖြင့် ဖော်ပြထားပြီး ထိုကွာဟချက်ကပင် ဤသတင်း၏ စိတ်ဝင်စားဖွယ်အကောင်းဆုံး အပိုင်း ဖြစ်သည်။
ဤဆောင်းပါး၏ ရင်းမြစ်များမှာ GNLM (၂၀၂၆ ခုနှစ် အောက်တိုဘာ ၈ ရက်)၊ The Irrawaddy (၂၀၂၆ ခုနှစ် အောက်တိုဘာ ၉ ရက်) နှင့် One News (၂၀၂၆ ခုနှစ် အောက်တိုဘာ ၉ ရက်) တို့ ဖြစ်သည်။ ဝန်ကြီးဌာန၏ မူရင်းထုတ်ပြန်ချက်ကို အွန်လိုင်းပေါ်တွင် ရှာမတွေ့ခဲ့သဖြင့် အောက်ပါအကြောင်းအရာအားလုံးသည် ဤသတင်းများအပေါ် အခြေခံထားခြင်း ဖြစ်သည်။
ကုန်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာနက အတိအကျ ဘာပြောခဲ့သလဲ
ဝန်ကြီးဌာန၏ ထုတ်ပြန်ချက်ကို GNLM က အတိုက်ရိုက်ဆုံး ဖော်ပြထားသည်။ အွန်လိုင်းစီးပွားရေးလုပ်ငန်း မှတ်ပုံတင်ခြင်းကို ၂၀၂၃ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလမှ စတင်ခွင့်ပြုထားသော်လည်း ရွှေ၊ ရွှေရတနာထည်နှင့် ရွှေဖြင့်ပြုလုပ်သော အနုပညာလက်ရာများ၊ ဆင်ယင်ပစ္စည်းများ၏ အွန်လိုင်းရောင်းဝယ်မှုအတွက် “ဈေးကစားမှု ဖြစ်နိုင်ခြေရှိခြင်းနှင့် ဈေးကွက်မတည်ငြိမ်မှုကို ကာကွယ်လိုခြင်းကြောင့်” မှတ်ပုံတင်လက်မှတ် မထုတ်ပေးဟု ဆိုသည်။ နောက်တစ်ရက်တွင် သတင်းထုတ်သော One News ကမူ ဝန်ကြီးဌာနက ရွှေ၊ ရွှေကြမ်း (raw gold)၊ ရွှေထည်ရတနာနှင့် ရွှေအခြေပြုထုတ်ကုန်များ ရောင်းချသည့် လုပ်ငန်းများကို လက်မှတ်မထုတ်ပေးမည်ဖြစ်ပြီး အွန်လိုင်းရွှေရောင်းဝယ်မှုသည် ရွှေဈေးနှင့် ဈေးကွက်ကို မတည်ငြိမ်စေနိုင်ဟု စိုးရိမ်နေကြောင်း ဖော်ပြသည်။
ခြွင်းချက်တစ်ခု ရှိသည်။ GNLM ၏ အဆိုအရ Myanma Gems Enterprise (သဘာဝသယံဇာတနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးဝန်ကြီးဌာန – MONREC အောက်တွင် ရှိသည်) ထုတ်ပေးသော ကျောက်မျက်ရတနာ ရောင်းဝယ်ခွင့်လိုင်စင် ပြသနိုင်ပြီး ရွှေနှင့် ရွှေပစ္စည်းများကို အွန်လိုင်းတွင် မရောင်းပါဟူသော အသိအမှတ်ပြုစာကို လက်မှတ်ထိုးပေးသည့် ကျောက်မျက်ရတနာကုန်သည်များအတွက်မူ မှတ်ပုံတင်လက်မှတ်ကို ဆက်လက်ထုတ်ပေးမည် ဖြစ်သည်။ One News ကလည်း တူညီသော ခြွင်းချက်ကို ဖော်ပြသည်။
နယ်ပယ်နှင့်ပတ်သက်၍ မှတ်ချက်တစ်ခု – The Irrawaddy က ကုန်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာနသည် အွန်လိုင်းပလက်ဖောင်းများမှတစ်ဆင့် ရွှေ၊ ရွှေကြမ်း၊ ရတနာထည်၊ “အနုပညာလက်ရာများနှင့် အိမ်သုံးပစ္စည်းများ” ရောင်းချခွင့် လိုင်စင်များကို ရပ်ဆိုင်းထားသည်ဟု ရေးသားသည်။ ထိုစကားလုံးသုံးနှုန်းမှုမှာ The Irrawaddy ၏ ဖော်ပြချက် ဖြစ်သည်။ GNLM ကမူ အနုပညာလက်ရာများနှင့် ဆင်ယင်ပစ္စည်းများကို ရွှေဖြင့်ပြုလုပ်ထားသည့်ပစ္စည်းများသာ ဟု ကန့်သတ်ထားပြီး ဤဆောင်းပါးတွင် ဝန်ကြီးဌာန၏ စကားလုံးအတိုင်း လိုက်နာသည်။ အိမ်သုံးပစ္စည်းများ ထိခိုက်ခြင်း ရှိမရှိကို GNLM ဖော်ပြသော ဝန်ကြီးဌာန၏ ထုတ်ပြန်ချက်က မထောက်ခံပါ။
ဤသည်မှာ တားမြစ်ချက်အသစ်လား၊ ရှိပြီးသားစည်းမျဉ်းကို ပြန်ပြောခြင်းလား
သတင်းများက ဤမေးခွန်းကို မဖြေရှင်းနိုင်သေးပါ။ GNLM ၏ ဖော်ပြပုံမှာ ရွှေရောင်းသူများကို မှတ်ပုံတင်လက်မှတ် “မထုတ်ပေးရသေးပါ” ဟူသည့် ပုံစံဖြစ်သည်။ ထိုအရာသည် တားမြစ်ချက်အသစ်ကို ကြေညာခြင်းထက် မှတ်ပုံတင်စနစ် အသုံးချလာခဲ့ပုံကို ဖော်ပြခြင်း၊ သို့မဟုတ် ရှိပြီးသား ရပ်တည်ချက်ကို ရှင်းလင်းခြင်းနှင့် ပိုတူသည်။ The Irrawaddy ၏ ဖော်ပြပုံမှာမူ လိုင်စင်ထုတ်ပေးမှု ရပ်ဆိုင်းခြင်းဖြစ်ပြီး၊ လုပ်ငန်းနယ်ပယ်အတွင်းလူများကို ကိုးကားကာ သက်တမ်းကုန်ပြီးသော ခွင့်ပြုချက်များကို သက်တမ်းမတိုးပေးတော့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ထိုအရာမှာ လုပ်ထုံးလုပ်နည်း ပြောင်းလဲမှုနှင့် ပိုတူသည်။
နှစ်ခုလုံး တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း မှန်နိုင်သည်။ ဝန်ကြီးဌာနက “ဤပစ္စည်းများကို ဘယ်တုန်းကမှ မထုတ်ပေးခဲ့ပါ” ဟု ပြောရင်း အစောပိုင်းက လွတ်သွားခဲ့သော ရောင်းသူများ၏ သက်တမ်းတိုးခြင်းကို တိတ်တဆိတ် ငြင်းပယ်နေနိုင်ပြီး ယခုထုတ်ပြန်ချက်သည် ထိုအုပ်စုကို ရည်ရွယ်ခြင်းလည်း ဖြစ်နိုင်သည်။ သို့သော် ယခုအချိန်တွင် ရွှေရောင်းသူ မည်မျှက မှတ်ပုံတင်လက်မှတ် ကိုင်ထားသည်၊ ရွှေအတွက် လက်မှတ်ကို ဘယ်အချိန်က (သို့မဟုတ် တကယ်ထုတ်ပေးခဲ့ဖူးသလား) ထုတ်ပေးခဲ့သည်၊ ဤသည်မှာ ညွှန်ကြားချက်အသစ်လား ဆိုသည်ကို သတင်းများက မပြောပြပါ။ eComReg မှတ်ပုံတင်ထားသူအရေအတွက်၏ တရားဝင်ကိန်းဂဏန်းကိုလည်း ရှာမတွေ့ခဲ့ပါ။ မူရင်းထုတ်ပြန်ချက် ပေါ်လာသည်အထိ “တားမြစ်ချက်အသစ်” နှင့် “ပြန်ပြောခြင်း” နှစ်ခုလုံးကို အတည်မပြုရသေးဟု သဘောထားသင့်သည်။
တွေ့ရှိချက်အဖြစ်မဟုတ်ဘဲ မေးခွန်းတစ်ခုအဖြစ် ထည့်သွင်းစဉ်းစားသင့်သည့် ဖြစ်နိုင်ခြေတစ်ခု ရှိသည်။ commerce.gov.mm ရှိ တရားဝင် eComReg ရှင်းလင်းချက်အရ လက်မှတ်များ၏ သက်တမ်းမှာ နှစ်နှစ်ဖြစ်ပြီး စနစ်က လက်မှတ်များ စတင်ထုတ်ပေးသည်မှာ ၂၀၂၃ ခုနှစ် အောက်တိုဘာ ၂ ရက် ဖြစ်သည်။ ပထမလှိုင်းတွင် ရွှေရောင်းသူတချို့ လက်မှတ်ရခဲ့မည်ဆိုပါက ထိုလက်မှတ်များသည် ၂၀၂၅ ခုနှစ် အောက်တိုဘာမှစ၍ သက်တမ်းကုန်ဆုံးလာမည် ဖြစ်သည်။ ထိုအချက်သည် သက်တမ်းကုန်သော ခွင့်ပြုချက်များကို မတိုးပေးတော့ဟူသည့် The Irrawaddy ၏ သတင်းနှင့် ကိုက်ညီနိုင်သော်လည်း ချိတ်ဆက်မှုရှိကြောင်းကို သတင်းများထဲတွင် အတည်ပြုထားခြင်း မရှိပါ။
The Irrawaddy က ဘာတွေ ထပ်ထည့်ပြီး ဘာတွေ မစစ်ဆေးရသေးသလဲ
The Irrawaddy ၏ သတင်းတွင် အခြားနေရာမှ အတည်မပြုနိုင်သော စွပ်စွဲချက်အချို့ ပါဝင်သဖြင့် ယင်းတို့အားလုံးကို ထိုမီဒီယာ၏ ဖော်ပြချက်အဖြစ်သာ ဖော်ပြသည်။
- မကြာသေးမီနှစ်များအတွင်း လုပ်ငန်းပေါင်း ၇၀၀ ကျော်က ရွှေနှင့် ရတနာထည်များကို အွန်လိုင်းတွင် ရောင်းချရန် လိုင်စင်လျှောက်ထားခဲ့ကြပြီး၊ ဝန်ကြီးဌာနက သက်တမ်းကုန်သွားသော ခွင့်ပြုချက်များကို သက်တမ်းတိုးပေးရန် ငြင်းပယ်ခဲ့သည်ဟု ဆိုသည်။
- စစ်ဆေးမှုများနှင့် အရေးယူမှုများ အောက်တိုဘာလကုန်တွင် စတင်မည်ဟု မျှော်လင့်ရသည်ဟု ဆိုသည်။
- လိုင်စင်မဲ့ ကုန်သည်များသည် ၂၀၁၃ ခုနှစ် မရှိမဖြစ်ကုန်ပစ္စည်းနှင့် ဝန်ဆောင်မှု ဥပဒေ (Essential Commodities and Services Law) အရ ရှေ့နေအရေးယူခံရနိုင်ပြီး ထောင်ဒဏ် ခြောက်လမှ သုံးနှစ်အထိနှင့် ဒဏ်ငွေ ကျပ် ၅၀၀,၀၀၀ အထိ (အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၂၄၀ ခန့်) ကျခံရနိုင်သည်ဟု ဆိုသည်။
- အွန်လိုင်းရောင်းချသူများသည် ကုန်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန လိုင်စင်လိုအပ်ပြီး ရွှေနှင့် ကျောက်မျက်ရတနာ ကုန်သည်များအတွက် MONREC ခွင့်ပြုချက်လည်း လိုအပ်သည်ဟု ဆိုသည်။
- ရွှေနှင့် ရတနာထည်များကို အွန်လိုင်းမှ ဝယ်ယူမှု ရေပန်းစားလာပြီး ဆိုင်များက သရုပ်ဆောင်နှင့် နာမည်ကြီးများကို တိုက်ရိုက်ထုတ်လွှင့် (livestream) ရောင်းချမှုများအတွက် ငှားရမ်းလာကြကြောင်း၊ ကုန်သည်များက ယခုအရေးယူမှုကို livestream “flash sale” များတွင် ဝယ်ခဲ့သော ရတနာထည်များကို နောက်ပိုင်း ပေါင်ဆိုင် သို့မဟုတ် ရွှေဆိုင်များက ပယ်ချခဲ့သည်ဟူသော တိုင်ကြားချက်များနှင့် ဆက်စပ်ကြသည်ဟု ဆိုသည်။
- ရန်ကုန်မြို့ရှိ ရွှေပန်းထိမ်ဆရာတစ်ဦး၏ စကားကို ကိုးကားထားသည် – “အွန်လိုင်းဖောက်သည်များသည် ဝယ်ယူသောပစ္စည်း၏ အလေးချိန်၊ အရည်အသွေး၊ ကိုးကားဈေးနှုန်းကို စစ်ဆေးရန် နည်းလမ်းမရှိပါ။ ထိုအချက်က အငြင်းပွားမှုများနှင့် ဆုံးရှုံးမှုများကို ဖြစ်စေပါသည်။”
- ပြီးခဲ့သည့်လတွင် မန္တလေးရဲက livestream ရောင်းချမှုများတွင် ကျောက်စိမ်းအတုသုံးပြီး အွန်လိုင်းကျောက်မျက်ရတနာလိမ်လည်မှုများ ပြုလုပ်သည်ဟု စွပ်စွဲထားသော နိုင်ငံခြားသား ၁၁ ဦးနှင့် မြန်မာနိုင်ငံသား ၁၇ ဦးကို ဖမ်းဆီးခဲ့ကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်ဟု ဖော်ပြသည်။ ဤအချက်ကို သီးခြားသတင်းတစ်ခုမျှ မတွေ့ရသဖြင့် The Irrawaddy ၏ ဖော်ပြချက်သာ ဖြစ်သည်ဟု သဘောထားပါ။
ဒဏ်ခတ်မှုအကွာအဝေးမှာ ကျွန်ုပ်တို့ စစ်ဆေးနိုင်သော နောက်ခံအချက်အလက်နှင့် ကိုက်ညီသည်။ ဥပဒေကုမ္ပဏီ Tilleke & Gibbins ၏ ၂၀၂၃ ခုနှစ် ရှင်းလင်းချက်အရ ကုန်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာနသည် ၂၀၂၃ ခုနှစ် ဇူလိုင် ၂၁ ရက်တွင် ၂၀၂၃ ခုနှစ် အမိန့်ကြော်ငြာစာ အမှတ် ၄၉၊ ၅၀၊ ၅၁ တို့ကို ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ အမှတ် ၅၀ သည် အွန်လိုင်းလက်လီရောင်းချမှုကို မရှိမဖြစ်ဝန်ဆောင်မှုအဖြစ် သတ်မှတ်ပြီး မှတ်ပုံတင်ရန် လိုအပ်သည်၊ မလိုက်နာပါက ထောင်ဒဏ် ခြောက်လမှ သုံးနှစ်အထိနှင့် ကျပ် ၅၀၀,၀၀၀ အထိ ဒဏ်ငွေချမှတ်နိုင်သည်။ အမှတ် ၅၁ က သက်တမ်းတိုးနိုင်သော နှစ်နှစ်သက်တမ်းရှိ လက်မှတ်ကို သတ်မှတ်ခဲ့ပြီး၊ ရောင်းသူများက ရောင်းချသည့်ပစ္စည်းများကို ထုတ်ဖော်ပြောဆိုရန်နှင့် ထိုပစ္စည်းများအတွက် လိုအပ်သော လိုင်စင်များကို ကိုင်ထားရန် လိုအပ်စေကာ ကုန်သွယ်မှုဦးစီးဌာနအား ငြင်းပယ်ခြင်း၊ ယာယီရပ်ဆိုင်းခြင်း၊ ပယ်ဖျက်ခြင်းတို့ ပြုလုပ်ခွင့်ပေးထားသည်။ ကျွန်ုပ်တို့၏ ဖတ်ရှုချက်အရ နောက်ဆုံးပါအာဏာသည် ဥပဒေအသစ်မလိုဘဲ ယခုကဲ့သို့ ကုန်ပစ္စည်းအမျိုးအစားတစ်ခုကို ချန်လှပ်ထားခြင်းအတွက် ဝန်ကြီးဌာနအား အခြေခံကို ပေးထားပြီးသား ဖြစ်နိုင်သော်လည်း ဝန်ကြီးဌာနက မည်သည့်ပြဋ္ဌာန်းချက်ကို အားကိုးသည်ဟု သတင်းများက မဖော်ပြပါ။
ဘာကြောင့် ရွှေလဲ၊ ရွှေပန်းထိမ်ဆိုင်များအပြင် ဘာကြောင့် အရေးကြီးသလဲ
ဝန်ကြီးဌာနက ဖော်ပြသော စိုးရိမ်ချက်မှာ ဈေးကစားမှုနှင့် ဈေးကွက်မတည်ငြိမ်မှု ဖြစ်သည်။ အာဏာပိုင်များအတွက် အဘယ်ကြောင့် အရေးကြီးနိုင်သည်ကို ပြသသော ကိန်းဂဏန်းတစ်ခုကို The Irrawaddy က ဖော်ပြထားသည်။ ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး ရွှေလုပ်ငန်းရှင်များအသင်း၏ ၂၄ ကရက် ရွှေ ကိုးကားဈေးမှာ ကျပ်သား တစ်ကျပ်သားလျှင် ကျပ် ၇.၁ သန်း ဖြစ်ပြီး ဈေးကွက်ဈေးနှုန်းမှာ ကျပ် ၁၀ သန်းကျော်နေကာ ကွာဟချက်မှာ ကျပ် ၃ သန်းခန့် ရှိသည်ဟု ဆိုသည်။ ၂၀၂၁ ခုနှစ် အာဏာသိမ်းမှုမတိုင်မီက ရွှေတစ်ကျပ်သားလျှင် ကျပ် ၁.၄ သန်းအောက် ရောင်းချခဲ့သည်ဟုလည်း ထပ်ဆင့်ဖော်ပြသည်။ ဤကိန်းဂဏန်းများမှာ The Irrawaddy ၏ ကိန်းဂဏန်းများ ဖြစ်ပြီး ကျွန်ုပ်တို့၏ ကိန်းဂဏန်းများ မဟုတ်ပါ။
ထိုကိန်းဂဏန်းများ မှန်ကန်ပါက အာဏာသိမ်းပြီးနောက်ပိုင်း ကျပ်ငွေဖြင့် ရွှေဈေးသည် ခုနစ်ဆခန့် မြင့်တက်ခဲ့ပြီး တရားဝင်ကိုးကားဈေးထက် အလွန်မြင့်နေသော မျက်မြင်ဈေးကွက်ဈေးသည် အာဏာပိုင်များအတွက် အဆင်မပြေသည့် အခြေအနေ ဖြစ်သည်။ အောက်ပါအချက်မှာ သတင်းတင်ပြချက်မဟုတ်ဘဲ ကျွန်ုပ်တို့၏ ထင်မြင်ချက် (အမြင်) ဖြစ်သည်။ အွန်လိုင်းရွှေရောင်းချမှုများက ထိုကွာဟချက်ကို လျစ်လျူရှုရန် ပိုခက်စေသည်ဟု ကျွန်ုပ်တို့ ယူဆသည်။ livestream များသည် ဈေးနှုန်းများကို ပရိသတ်ကြီးကို အချိန်နှင့်တပြေးညီ ပြသပေးပြီး ဝယ်သူများက နှိုင်းယှဉ်ကြသောကြောင့် ဖြစ်သည်။ ထိုအချက်ကို ဝန်ကြီးဌာနက ရည်ရွယ်ချက်ဟု မပြောခဲ့ဘဲ တရားဝင်အကြောင်းပြချက်မှာ “ဈေးကစားမှု” ဟူသည့် ယေဘုယျအကြောင်းပြချက်သာ ဖြစ်သည်။ သို့သော် ဖော်ပြထားသော အကြောင်းပြချက်သည် လိမ်လည်မှုအတွက်သာမက ဈေးနှုန်းထိန်းချုပ်မှုနှင့်လည်း သက်ဆိုင်သည်ဖြစ်ရာ ဤစည်းမျဉ်းက ဘာကို ဖြေရှင်းပေးမည်၊ ဘာကို မဖြေရှင်းနိုင်မည်ကို ဆုံးဖြတ်ရာတွင် ထိုကွာခြားချက်က အရေးကြီးသည်။
ဤတားမြစ်ချက်က ညွှန်ပြထားသော စားသုံးသူပြဿနာကို ဖြေရှင်းပေးနိုင်မလား
စားသုံးသူတိုင်ကြားချက်များသည် မျက်နှာစာအရ ယုတ္တိရှိသည်။ ဗီဒီယိုတစ်ခုမှ အလေးချိန်နှင့် သန့်စင်မှုကို စစ်ဆေးရန် ခက်ခဲပြီး နောက်ပိုင်း ပေါင်ဆိုင်က ပယ်ချသည့် ရတနာထည်သည် ဝယ်သူအတွက် တကယ့်ဆုံးရှုံးမှု ဖြစ်သည်။ ရန်ကုန်ရွှေပန်းထိမ်ဆရာ၏ စကားက တကယ့်ဖွဲ့စည်းပုံဆိုင်ရာ အားနည်းချက်ကို ဖော်ပြသည်။ သို့သော် မှတ်ပုံတင်ခွင့်ကို အလုံးစုံပိတ်ပင်ခြင်းမှာ ကြမ်းတမ်းသော အဖြေဖြစ်သည်။ တူညီသော တိုင်ကြားချက်ကို ဖြေရှင်းနိုင်သည့် အခြားနည်းလမ်းများ – ဥပမာ ရွှေအရည်အသွေးတံဆိပ် (hallmark) သို့မဟုတ် စမ်းသပ်အတည်ပြုလက်မှတ် လိုအပ်စေခြင်း၊ ပြန်လည်ပေးအပ်ခွင့်ကာလ မဖြစ်မနေသတ်မှတ်ခြင်း၊ ရောင်းသူ၏ ကိုယ်ရေးကိုယ်တာ စစ်ဆေးခြင်းတို့သည် လမ်းကြောင်းကို မပိတ်ဘဲ လိမ်လည်မှုကိုသာ ပစ်မှတ်ထားနိုင်သည်။ ဝန်ကြီးဌာနက ထိုနည်းလမ်းများကို စဉ်းစားခဲ့သလားဆိုသည်ကို မသိရပါ။ သတင်းများက မဖော်ပြပါ။
မှတ်ပုံတင်ခွင့်ပိတ်ခြင်းနှင့် ရောင်းချခြင်းကို အမှန်တကယ်ပိတ်ပင်ခြင်းကြားတွင်လည်း ကွာဟချက်ရှိသည်။ The Irrawaddy ဖော်ပြသည့် အွန်လိုင်းရွှေရောင်းချမှုများသည် livestream များပေါ်တွင် လည်ပတ်ပြီး ထိုနေရာတွင် မှတ်ပုံတင်ခြင်းသည် ပလက်ဖောင်းက စစ်ဆေးပေးသည့်အရာမဟုတ်ဘဲ ရောင်းသူက ကိုယ်တိုင်လျှောက်ထားရသည့်အရာ ဖြစ်ခဲ့သည်။ အရေးယူမှုသည် စစ်ဆေးရေးအရာရှိများက မှတ်ပုံတင်မထားသော ရောင်းသူများကို ရှာတွေ့နိုင်မှုအပေါ် မူတည်သည်။ ထိုသို့မည်သို့ ဆောင်ရွက်မည်၊ Facebook သို့မဟုတ် TikTok ကဲ့သို့ ပလက်ဖောင်းများကို livestream များ ဖယ်ရှားရန် တောင်းဆိုမည်လားဆိုသည်ကို သတင်းများက မပြောပါ။ ထိုအကြောင်းကို ဖော်ပြသော ရင်းမြစ် ကျွန်ုပ်တို့ မတွေ့ခဲ့ပါ။
ဒစ်ဂျစ်တယ်ကုန်သွယ်ရေးကို တင်းကျပ်လာသော အခြေအနေကြီးနှင့် ဘယ်လိုကိုက်ညီသလဲ
ဤသည်မှာ အွန်လိုင်းကုန်သွယ်ရေးကို ညှစ်ချုပ်နေသည့် မကြာသေးမီ လှုပ်ရှားမှုများထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သည်။ လွန်ခဲ့သည့် တစ်ပတ်က ကျွန်ုပ်တို့သည် မြန်မာနိုင်ငံတွင် TikTok ကန့်သတ်မှုများဟု သတင်းထွက်ခဲ့သည့်အကြောင်းကို ဖော်ပြခဲ့ပြီး စက်တင်ဘာလတွင် K-Pay၊ Wave Money နှင့် အခြားငွေပေးချေမှုအက်ပ်များကို ပြည်ပတွင် အသုံးပြုခွင့်ကန့်သတ်ရန် ဗဟိုဘဏ်က အမိန့်ထုတ်သည်ဟု သတင်းထွက်ခဲ့သည့်အကြောင်းကို ဖော်ပြခဲ့သည်။ livestream ရောင်းချမှုသည် ထိုအရာနှစ်ခု – ပရိသတ်ကြီးမားသော လူမှုကွန်ရက်ပလက်ဖောင်းတစ်ခုနှင့် ငွေပေးချေရန်နည်းလမ်းတစ်ခု – ပေါ်တွင်ပင် မှီခိုနေသည်။ ASEAN ၏ အခြားနေရာများတွင်မူ ၂၀၂၅ ခုနှစ်က TikTok Shop ၏ ဒေသတွင်း SME အစီအစဉ်ကဲ့သို့ ပလက်ဖောင်းများက အသေးစားအွန်လိုင်းရောင်းသူများကို ဆွဲဆောင်လျက်ရှိပြီး မြန်မာနိုင်ငံ၏ စည်းမျဉ်းများမှာမူ ယခုအခါ ဆန့်ကျင်ဘက်သို့ ဦးတည်နေသည်။
ဤအချက်များတစ်လျှောက် ပုံစံမှာ ဝန်ကြီးဌာန၏ ကိုယ်ပိုင်ရှင်းလင်းချက်တွင် စားသုံးသူကာကွယ်ရေးအစီအမံအဖြစ် တင်ပြထားသော မှတ်ပုံတင်စနစ်ကို ယခုအခါ မည်သည့်ကုန်ပစ္စည်းအမျိုးအစားကို အွန်လိုင်းတွင် ရောင်းချနိုင်သည်ကို ဆုံးဖြတ်ရန် ချိန်ခွင်လျှာအဖြစ် အသုံးပြုနေခြင်း ဖြစ်သည်။ ဤသည်မှာ eComReg ၏ ကုန်ပစ္စည်းအမျိုးအစားအလိုက် ချန်လှပ်မှုကို ကျွန်ုပ်တို့ ပထမဆုံးတွေ့ရခြင်း ဖြစ်သော်လည်း ဝန်ကြီးဌာန၏ ထုတ်ပြန်ချက်အားလုံးကို ကျွန်ုပ်တို့ စစ်ဆေးထားခြင်းမရှိဘဲ မူရင်းထုတ်ပြန်ချက်ကိုလည်း စစ်ဆေးရန် မရနိုင်ပါ။ The Irrawaddy က ကိုးကားထားသော စီးပွားရေးလုပ်ငန်းရှင်များက ဤတားမြစ်ချက်သည် ကိုဗစ်ကာလအတွင်း ကြီးထွားလာခဲ့သော ဒစ်ဂျစ်တယ်ကုန်သွယ်ရေးနှင့် ဈေးကွက်ရှာဖွေမှုကို ထိခိုက်လိမ့်မည်ဟု သတိပေးကြသည်။ ကုန်သည်တစ်ဦးက “livestream မြှင့်တင်ရောင်းချမှုကို အားကိုးခဲ့သည့်ဆိုင်များ ခက်ခဲလိမ့်မည်။ ယခု ကျွန်ုပ်တို့ ဆိုင်သို့တိုက်ရိုက်လာသည့် ဖောက်သည်များကိုသာ အားကိုးနိုင်တော့မည်” ဟု ပြောသည်ဟု ကိုးကားထားသည်။
မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ
မြန်မာနိုင်ငံတွင် အွန်လိုင်းရွှေရောင်းချမှုကို တားမြစ်ထားသလား
ရွှေ၊ ရွှေရတနာထည်နှင့် ရွှေဖြင့်ပြုလုပ်သော အနုပညာလက်ရာများ၊ ဆင်ယင်ပစ္စည်းများ၏ အွန်လိုင်းရောင်းဝယ်မှုအတွက် e-commerce မှတ်ပုံတင်လက်မှတ် မထုတ်ပေးဟု ကုန်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာနက ဆိုသည် (GNLM၊ ၂၀၂၆ ခုနှစ် အောက်တိုဘာ ၈ ရက်)။ The Irrawaddy (၂၀၂၆ ခုနှစ် အောက်တိုဘာ ၉ ရက်) က လိုင်စင်ထုတ်ပေးမှု ရပ်ဆိုင်းခြင်းအဖြစ် ဖော်ပြပြီး လိုင်စင်မဲ့ကုန်သည်များသည် ရှေ့နေအရေးယူခံရမည်ဟု ဆိုသည်။ သတင်းနှစ်ခုစလုံးက မူရင်းထုတ်ပြန်ချက်ကို မကိုးကားထားသဖြင့် တိကျသော ဥပဒေပုံစံကို မရှင်းလင်းပါ။
ကျောက်မျက်ရတနာ သို့မဟုတ် ကျောက်စိမ်းကို အွန်လိုင်းတွင် ရောင်းနိုင်သေးသလား
GNLM နှင့် One News အရ ကျောက်မျက်ရတနာကုန်သည်များသည် Myanma Gems Enterprise ထုတ်ပေးသော ကျောက်မျက်ရတနာရောင်းဝယ်ခွင့်လိုင်စင် ကိုင်ထားပြီး ရွှေနှင့် ရွှေပစ္စည်းများကို အွန်လိုင်းတွင် မရောင်းပါဟူသော အသိအမှတ်ပြုစာတွင် လက်မှတ်ထိုးပါက မှတ်ပုံတင်နိုင်သေးသည်။
ဒဏ်ခတ်မှုများက ဘာတွေလဲ
The Irrawaddy က ၂၀၁၃ ခုနှစ် မရှိမဖြစ်ကုန်ပစ္စည်းနှင့် ဝန်ဆောင်မှု ဥပဒေအရ ထောင်ဒဏ် ခြောက်လမှ သုံးနှစ်အထိနှင့် ဒဏ်ငွေ ကျပ် ၅၀၀,၀၀၀ အထိ (အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၂၄၀ ခန့်) ဟု ဖော်ပြသည်။ Tilleke & Gibbins ၏ ၂၀၂၃ ရှင်းလင်းချက်ကလည်း ၂၀၂၃ ခုနှစ် အမိန့်ကြော်ငြာစာ အမှတ် ၅၀ အရ မှတ်ပုံမတင်ပါက တူညီသောအကွာအဝေးကို ဖော်ပြသည်။
အရေးယူမှုက ဘယ်အချိန်စမလဲ
လုပ်ငန်းနယ်ပယ်အတွင်းလူများက စစ်ဆေးမှုများနှင့် အရေးယူမှုများ ၂၀၂၆ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလကုန်တွင် စတင်မည်ဟု မျှော်လင့်ကြသည်ဟု The Irrawaddy က ဆိုသည်။ GNLM က ဖော်ပြသော ဝန်ကြီးဌာန၏ ထုတ်ပြန်ချက်တွင် ရက်စွဲမပါပါ။
အိမ်သုံးပစ္စည်းများကိုလည်း ကျုံးသလား
The Irrawaddy ၏ စကားလုံးတွင် “အနုပညာလက်ရာများနှင့် အိမ်သုံးပစ္စည်းများ” ပါဝင်သည်။ GNLM ၏ ဝန်ကြီးဌာနထုတ်ပြန်ချက်ဗားရှင်းတွင်မူ နယ်ပယ်ကို ရွှေ၊ ရွှေရတနာထည်နှင့် ရွှေဖြင့်ပြုလုပ်သော အနုပညာလက်ရာများ၊ ဆင်ယင်ပစ္စည်းများအထိသာ ကန့်သတ်ထားသည်။ ကျွန်ုပ်တို့သည် ဝန်ကြီးဌာန၏ စကားလုံးကို လိုက်နာပြီး ပိုကျယ်ပြန့်သော ဖတ်ရှုချက်ကို အတည်မပြုနိုင်ပါ။
နောက်ထပ် စောင့်ကြည့်ရန်
ဤသတင်းတွင် မဖြေရှင်းရသေးသော မေးခွန်းများစွာ ရှိသည်။ ဝန်ကြီးဌာန၏ မူရင်းထုတ်ပြန်ချက်ကို မတွေ့ရသေးဘဲ တားမြစ်ချက်အသစ်လား၊ ရှိပြီးသားကို ပြန်ပြောခြင်းလားဆိုသည့် မေးခွန်းမှာ မဖြေရှင်းရသေးပါ။ လက်ရှိလက်မှတ်ကိုင်ဆောင်သူအရေအတွက်ကို မသိရဘဲ မန္တလေးဖမ်းဆီးမှုများကိုလည်း မီဒီယာတစ်ခုတည်းက ဖော်ပြထားသည်။ မကြာမီ စစ်ဆေးနိုင်သည့် တစ်ခုတည်းသောအချက်မှာ The Irrawaddy မျှော်လင့်ထားသော အောက်တိုဘာလကုန် အရေးယူမှုသည် တကယ်စတင်သလား၊ ထို့နောက် Facebook နှင့် TikTok ပေါ်ရှိ livestream များအထိ ကျယ်ပြန့်သလားဆိုသည့်အချက် ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ထိခိုက်မည့် ရောင်းသူများသည် ဤဆောင်းပါး အပါအဝင် အကျဉ်းချုပ်များကို မကိုးကားဘဲ ဝန်ကြီးဌာန၏ ထုတ်ပြန်ချက်ကို ရရှိလာသည့်အခါ တိုက်ရိုက်ဖတ်ရှုသင့်သည်။
ရင်းမြစ်များ – Global New Light of Myanmar၊ “Registration for online trading on gold and its items prohibited” (၂၀၂၆ ခုနှစ် အောက်တိုဘာ ၈ ရက်)။ The Irrawaddy၊ “Regime Shuts Down Myanmar’s Surging Online Gold Market” (၂၀၂၆ ခုနှစ် အောက်တိုဘာ ၉ ရက်)။ One News၊ “Online sales of gold and gold-related products prohibited” (၂၀၂၆ ခုနှစ် အောက်တိုဘာ ၉ ရက်)။ ကုန်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန၊ eComReg Online Sales Registration explainer (ရက်စွဲမပါ)။ Tilleke & Gibbins၊ “Myanmar Requires Registration of Online Retail Businesses” (၂၀၂၃ ခုနှစ် ဇူလိုင် ၂၈ ရက်၊ ၂၀၂၃ ခုနှစ် စက်တင်ဘာ ၂၉ ရက် ပြင်ဆင်သည်)။ Myanmar Tech Press: TikTok restrictions (၂၀၂၆ ခုနှစ် အောက်တိုဘာ ၇ ရက်)၊ CBM and overseas payment apps (၂၀၂၆ ခုနှစ် စက်တင်ဘာ ၉ ရက်)၊ TikTok Shop SOAR Together (၂၀၂၅ ခုနှစ် ဧပြီ ၂၈ ရက်)။